Διάβασα τα βιβλία του Κάρλος Καστανέντα και όπως πολλά εκατομμύρια άλλοι αναγνώστες εντυπωσιάστηκα και θαμπώθηκα από τα μαγικά πράγματα τα οποία αναφέρονται εκεί μέσα. Η ξεχωριστή πραγματικότητα που αναφέρει και περιγράφει τόσο γλαφυρά και αληθινά ο Κάρλος Καστανέντα είναι πραγματικά μοναδική και αξίζει να την σκεφτεί κάποιος από όποια οπτική γωνία και να διαβάζει τα κείμενα του. Είτε η ανάγνωση είναι φιλοσοφική, θρησκευτική ή ακόμη και καθαρά μυθιστορηματική, το κείμενο βάζει τον αναγνώστη να σκεφτεί μία άλλη οπτική γωνία του σκοπού της ίδιας της ζωής.
Ερωτήματα τα οποία πολλοί δεν έχουμε σκεφτεί, ή ακόμη και όταν τα σκεφτόμαστε και προσπαθούμε να τα συζητήσουμε παίρνουμε απαντήσεις που τα κατατάσσουν στα “αναπάντητα ερώτηματα της ανθρωπότητας”, και με έμμεσο ή με άμεσο τρόπο μας κάνουν να τα παρακάμψουμε και να τα βυθίσουμε κρύβοντας τα στα άδυτα του μυαλού μας. Τα ερωτήματα όμως είναι θεμελιώδη και αφού έφτασαν ως τις μέρες μας από την αρχαιότητα σημαίνει πως δεν μπορούν να θαφτούν και τόσο εύκολα. Ο Κάρλος Καστανέντα με το έργο του βγάζει στην επιφάνεια κάθε ένα από αυτά τα ερωτήματα και ο Δον Χουάν απαντά σε όλα, ένα-ένα, μηδενός εξαιρουμένου, χωρίς φόβο και χωρίς πάθος. Τα ερωτήματα που ήταν φιλοσοφικά ταμπού και τρομακτικά ακόμη και για τον πιο “ψαγμένο” φιλόσοφο βγαίνουν στην επιφάνεια και αντιμετωπίζονται από έναν “αγράμματο” και μέσο άνθρωπο -τον Δον Χουαν- και γίνονται αντιληπτά ακόμη και στον πιο ακραίο λογικοκρατούμενο άνθρωπο τον ίδιο τον Κάρλος Καστανέντα, ο οποίος αντικατοπτρίζει τον άνθρωπο του σήμερα, έμενα και εσένα, την ανθρωπότητα του σήμερα.
Η προσωπική ζωή, χαρακτήρας και προσωπικότητα του Καστανέντα, ή όπως προτιμά να τα ονομάζει ο ίδιος: “η προσωπική του ιστορία” δεν έχουν καμία σχέση με το έργο του. Οι δύο αυτές συνιστώσες είναι εντελώς ασύνδετες, και δεν τέμνονται πουθενά. ’σχετα με την ύπαρξη ή όχι του Δον Χουάν και την “πραγματικότητα” (εαν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την λέξη, εφόσον μιλάμε για μαγεία) που περιγράφονται, ο Καστανέντα παρουσίασε κάτι, κάτι σαν αγγελιοφόρος που έφερε γράμμα στην ανθρωπότητα. Υπό αυτό το πρίσμα δεν μπορεί να κατηγορηθεί για τίποτα, παρά μόνο ότι συνέβαλε στην απομάκρυνση των ταμπού των “αιωνίων ερωτημάτων” και προσπάθησε να δώσει μία νέα οπτική γωνία. Το μεγαλύτερο μέρος των αναγνωστών του, βέβαια, τον είδαν σαν τον νέο Μεσσία -πράγμα όχι παράλογο ή μη αναμενόμενο- και τον αναζήτησαν. Από εκεί και ύστερα τα ηνία τα πήρε η ίδια η προσωπικότητα του Καστανέντα και τα πράγματα πήραν την ροή του πήραν.
Έχοντας υπόψην πως πολλοί πήραν τον Καστανεντα ως τον νέο Μεσσία, και περιμέναν από αυτόν να οδηγήσει αυτούς -τους εκλεκτούς- και ίσως αργότερα όλη την ανθρωπότητα σε μία νέα πραγματικότητα και τάξη πραγμάτων, αξίζει να πάρουμε την θέση τους, και αλλάζοντας οπτική να θεωρήσουμε πως ο Καστανέντα ήταν ένας απατεώνας που εκμεταλλεύτηκε την στιγμή. Σε αυτή την περίπτωση πρέπει να θυμηθούμε την γεω-πολιτική κατάσταση που επικρατούσε στον πλανήτη όταν γεννήθηκε και μεγάλωσε ο Καστανέντα. Γεννήθηκε το 1925, στην Βραζιλία. Χωρίς να έχω τεράστιες γνώσεις Παγκόσμιας Ιστορίας πιστεύω πως η κατάσταση στην Βραζιλία δεν θα ήταν διαφορετική από τον υπόλοιπο κόσμο, όπου υπήρχε τεράστιο οικονομικό πρόβλημα, και οι οικογένειες πουλούσαν τα παιδιά τους σε οικόγενειες πλουσίων για να δουλέψουν εκεί. Τα παιδιά αυτά δεν έβλεπαν ίσως ποτέ ξανά τις οικογένείες τους. Ακόμη και αν ήταν γόνος εύπορης οικογένειας, οι κοινωνικό-οικονομικές συνθήκες σίγουρα τον επηρέασαν στην προσωπικότητά του, οι οποίες αυτές συνθήκες υπαγόρευαν ο “σώσον εαυτώ σωθείτω”. Ο Καστανέντα, όπως και κάθε παιδί και άνθρωπος της εποχής εκείνης έπρεπε να κάνει τα πάντα για να παραμείνει ζωντανός. Το φαγητό δεν ήταν δεδομένο, ούτε και η στέγη. Ο καθένας έπρεπε να χρησιμοποιήσει ότι μέσα είχε για να επιβιώσει.
Στην θεώρηση μας αυτή, ισχύει πως ο Δον Χουαν δεν υπήρξε ποτέ και ήταν κατασκεύασμα του ίδιου του Καστανέντα. Ήταν ένα μεγαλοφυές σχέδιο πρέπει να παραδεχτούμε. Ο Καστανέντα νίκησε τον θάνατο. Και αυτό είναι αλήθεια. Νίκησε τον θάνατο γιατί με τα βιβλία που έβγαλε και τον μύθο που δημιούργησε κατάφερε να επιβιώσει μέσα από αυτές τις δύσκολες συνθήκες που επικρατούσαν την εποχή εκείνη. Από την άλλη, έγινε γνωστός και δημόσιο πρόσωπο, ποιος ένας άνθρωπος από την Βραζιλία που θα μπορούσε να έχει πεθάνει στην πείνα όπως πολλοί συνανθρώποι του ή να ζει στην ψάθα. Ο Καστανέντα όμως ήταν πολεμιστής και μάλιστα άψογος. Με μεγάλη σταθερότητα και προσήλωση κατέστρωσε το σχέδιο της επιβίωσης του. Χρησιμοποιήσε το πιο δυνατό διαφημιστικό μέσο, τον γραπτό λόγο για να προσελκύσει την προσοχή επάνω του και μετά στην δύσκολη στιγμή της διαχείρισης τα κατάφερε μία χαρά δίνοντας συνέχεια στο έργο του με τα υπόλοιπα βιβλία του. Το ταξίδι του Καστανέντα στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία σε σχέση με τον αρχικό του σκοπό, αυτόν της επιβίωσης σε αυτό τον κόσμο.
Τα βιβλία του ήτα άψογα. Ο σύστημα αξιών που ανέπτυξε μέσα από τον Δον Χουάν ήταν μη αποδείξιμο, όπως και οποιοδήποτε σύστημα αξιών της κάθε θρησκείας. Εαν μπορόυσε να αποδειχτεί ότι πράγματι, με την ευρέως διαδεδομένη έννοια της πραγματικότητας, υπήρξε το πρόσωπο του Δον Χουάν, θα ήταν εύκολο να αποδειχτεί πως υπήρξε ο Χριστός, ο Βούδας, ο Κρίσνα, και όλοι οι μεγάλοι αρχηγοί των μεγάλων θρησκειών του κόσμου. Η απόδειξη της υπάρξης του Δον Χουάν θα σήμαινε πως θα σταματούσε να είναι ένα σύστημα αξιών, ένα τέλειο συνοθήλευμα αξιωματικών ιδεών και κατ’ επέκταση θα ήταν σαθρό σε οποιαδήποτε “πειραματική διαδικασία”. Φυτέυοντας τον σπόρο της απόδειξης στον καθένα ξεχωριστά από την μιά και από την άλλη βασιζόμενος στην μη επάρκεια της γλώσσας για των απείρων νέων εκφάνσεων του μη υπαρκτού, η πολιτιστική κληρονομιά του Δον Χουάν ήταν κάτι το οποίο δεν μπορούσε να επαληθευτεί. Ήταν Πιστεύω. “You cannot cite god”. Πάνω σε αυτή την πρόταση έχουν βασιστεί όλες οι θρησκείες και οι αιρέσεις είτε είναι μονοθεϊστικές, είτε όχι.
Αν και αυτά είναι μία βασική συνταγή για να φτιάξεις την τέλεια σούπα που όποιος την δοκιμάσει σίγουρα θα θέλει και άλλη, χρειάζεται και η πείνα που θα τον κάνει να τη δοκιμάσει. Η πείνα αυτή ονομάζεται διαφορεικά και ανάγκη για ελευθερία. Μία πρωταρχική ανάγκη καταγεγραμένη στο γενετικό υλικό της ανθρωπότητας από την εμφάνισή της σε αυτό τον πλανήτη. Μία ανάγκη τόσο βασική, όσο ομιχλώδης και διφορούμενη. Ο Καστανέντα μίλουσε για ταξίδια σε νέους άγνωστους κόσμους, για ταξίδια “στα νεφελώματα του Ωρίωνα”. Μιλούσε για ταξίδια, και κατ’ επέκταση για την απόλυτη ελευθερία. Αλλά τι είναι ελευθερία; Ίσως να αξίζει να αφιερωσουμε λίγο από τον προσωπικό μας χρόνο ο καθένας μας και να το σκεφτούμε. Όλοι κοντοστεκόμαστε κάθε φορά έξω από κάποιο πρακτορείο ταξιδίων όταν βλέπουμε για ταξίδια σε εξωτικά μέρη, και ταξίδια με αεροπλάνα, πλοία, αυτοκίνητα, ποδήλατα, τραίνα και ότι μέσο μεταφοράς μπορεί να υπάρξει. Είναι η ανάγκη της ελευθερίας που μας χτυπάει την πόρτα. Ποιάς ελευθερίας; Της ελευθερίας να κάνουμε ένα διάλειμμα. Ένα διάλειμμα από την καθημερινότητά μας. Για λίγο να γίνουμε “ελεύθεροι” πριν γυρίσουμε στον γνώριμο κόσμο και εαυτό μας. Ζητάμε λοιπόν από το ταξίδι μία απόδραση από τον τρόπο ζωής μας. Από τον τρόπο ζωής που εμείς οι ίδιοι έχουμε φτιάξει για εμάς. Και κατ’ επέκταση εμείς οι ίδιοι είμαστε δημιουργήματα αφενός του ίδιου μας του εαυτού αλλά και άλλων παραγόντων όπως της οικογένειας και του εξωτερικού περιβάλλοντος. Τι γίνεται όμως όταν μπαίνουμε στο αεροπλάνο και πετάμε 12 ώρες μέχρι να φτάσουμε στο εξωτικό Μαϊαμι, ή ακόμα καλύτερα στα νησιά Φίτζι ή Γκαλαμπάγκος; Σίγουρα όταν πατάμε το πόδι μας στην Γη αισθανόμαστε μία ανακούφιση. Μία ανακούφιση που το ταξίδι τελείωσε. Γιατί πλέον ελευθερία για όσο είμαστε στο αεροπλάνο είναι να φτάσουμε στον προορισμό μας. Όταν φτάσουμε και χορτάσουμε, αρχίζουμε να θέλουμε να γυρίσουμε πίσω στο σπίτι μας, και η ελευθερία μεταφέρεται εκεί από όπου όταν ξεκίνησε το τάξιδι ήταν η μη-ελευθερία. Ένας φαύλος-κύκλος κυνηγιού της εξωτερικής ελευθερίας, όταν στην πραγματικότητα κυνηγάμε να απελευθερωθούμε από τους ίδιους μας τους εαυτούς. Όταν ο άνθρωπος απελευθερωθεί από τον ίδιο του τον εαυτό δεν χρειάζεται τα ταξίδια σε άγνωστους κόσμους. Για την ακρίβεια δεν τον ενδιαφέρουν. Είναι πλήρης και ολοκληρωμένος. Δεν υπάρχουν εξωτερικά ερεθίσματα από τα οποία να εξαρτάται. Ο μοναδικός τρόπος για να ωθηθεί ο άνθρωπος και να ξεκινήσει αυτό το ταξίδι εκ των έσω του εαυτού του για να βρει την πλήρωση είναι να κοιτάξει την θνητότητά του. Μόνο ο θάνατος έιναι αρκετά δυνατός για να ταρακουνήσει τον άνθρωπο απο τα δεσμά της ανελευθερίας του. Είναι το μοναδικό εργαλείο που έχει στην ευχέρειά του, το οποίο μπορεί να τον βοηθήσει να αποκτήσει την ελευθερία του και τελικά να Ζήσει. Για όλα αυτά μίλησε ο Δον Χουαν σε όλα τα βιβλία του Καστανέντα. Βέβαια, ήταν πολύ πιο εύκολο πολλοί να προσπαθήσουν να κάνουν ταξίδια με ψυχοτρόπες ουσίες στα “νεφελώματα του Ωρίωνα”. Το σύστημα αξιών του Δον Χουαν ήταν μεγαλοφυές!
Όλα τα υπόλοιπα ήταν απλά τα μπαχαρικά της σούπας. Tensegrity, ειδικοί τύποι φαγητού, ειδικός τρόπος ζωής και άλλα πολλά τα οποία έκαναν την γεύση πιο δυνατή, αλλά τίποτα παραπάνω. Όλη η θρεπτική ουσία της σούπας ήταν η απόκτηση της εσωτερικής ελευθερίας και η απόκτηση της Ζωής στο εδώ και στο τώρα, και όχι στο μετά θάνατον. Έτσι, σε αντίθεση με την οκνηρία που προσφέρει ο Χριστιανισμός, με τον Παράδεισο, ο Ινδουισμός με την Μετενσάρκωση και ο Μωαμεθανισμός με τον δικό του Παράδεισο, ο Δον Χουαν πρόσφερε την ελευθερία πριν κλείσουμε τα ματια. Βέβαια, καθώς περνούσαν τα χρόνια, ο Κάρλος μεγάλωνε και αποκτούσε δύναμη. Προσωπική και κοινωνική δύναμη. Προσωπική δύναμη, δεν την εννοώ με τον μαγικό όρο όπως την αναφέρει στα βιβλία του -αν και πιστεύω πως η ίδια έννοια κρύβεται από πίσω-, αλλά με την έννοια πως αισθανόταν δυνατός, γιατί τα κατάφερε! Κατάφερε και επιβίωσε και έκανε αυτό που ήθελε. Η δύναμη είναι πάντα πιο δυνατή από αυτόν που την έχει, και αν καταφέρει να την δαμάσει τότε έχει κερδίσει το παιχνίδι της ελευθερίας. Ακόμη και αυτό το αναφέρει ο Δον Χουαν. Αν το καλοσκεφτεί κάποιος ο Δον Χουαν ήταν ο ίδιος ο Καστανέντα που μας πέρναγε τα μαθήματα της ίδιας του της ζωής. Στο παιχνίδι βέβαια αυτο, ο Καστανέντα έχασε. Έγινε υποχείριο της ίδιας του της δύναμης και τα μπαχαρικά της σούπας του υπερτέρησαν της βασικής γεύσης που έδινε την θρεπτική ουσία. Έτσι, σεμινάρια, ασκήσεις, φωτογραφίες από μη-οργανικά όντα και άλλα τέτοια κατέκλησαν το ρεπερτόριο του Καστανέντα σε μία προσπάθεια να φέρει τον άλλο κόσμο σε αυτόν και να τον κάνει προσιτό σε όλους. Ο ίδιος ο Καστανέντα θαμπώθηκε από την δύναμή του και τελίκά απλά κατέληξε να είναι αρχηγός μίας ακόμη παραθρησκευτικής οργάνωσης. Έτσι τα τελευταια 20 χρόνια της ζωής του, ιδρύθηκε ο Καστανεντιασμός και πίσω από αυτόν δεν ήταν πια ο Δον Χουαν αλλά πιστεύω πως είχε απλώσει τα δίχτυα της η Σαϊεντολογία η οποία έχοντας την πρωτοκαθεδρία στην καθοδήγηση του πλήθους είχε προσληφθεί και τοποθετηθεί στην πλόηγηση του δημιουργήματος του Καστανέντα. Ήταν η αρχή του τέλους.
(to be continued…)
Recent Comments